एसियन हाइवे निर्माण क्षेत्रमा धुलोको कहर, स्थानीयको जनजीवन र स्वास्थ्यमा बढ्दो असर
सुनसरी । निर्माणाधीन एसियन हाइवे परियोजनाअन्तर्गत सडक विस्तार र स्तरोन्नतिको काम तीव्र रूपमा अघि बढिरहेका बेला त्यस क्षेत्रका स्थानीय बासिन्दाले धुलो प्रदूषणको समस्या झेल्न बाध्य भएका छन्। निर्माण सामग्रीको ओसारपसार, सडक उत्खनन र सवारी साधनको बढ्दो आवागमनका कारण दिनहुँ उड्ने धुलोले वातावरण प्रदूषित बनाएको छ भने स्थानीयको स्वास्थ्य र दैनिकीमा प्रत्यक्ष असर पार्न थालेको छ।
राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय यातायात सञ्जाललाई थप सुदृढ बनाउने लक्ष्यसहित निर्माण भइरहेको एसियन हाइवे परियोजनाले पूर्वाधार विकासको नयाँ सम्भावना बोके पनि निर्माण क्षेत्रमा धुलो प्रदूषणले स्थानीयवासीलाई सास्ती दिएको छ। सडक निर्माण भइरहेको खण्डमा दिनभरि उड्ने धुलोका कारण घरभित्र बस्नसमेत कठिन हुने अवस्था सिर्जना भएको स्थानीयको गुनासो छ।
स्थानीयका अनुसार निर्माण कम्पनीले पर्याप्त मात्रामा पानी नछर्किँदा समस्या झन् जटिल बनेको छ। सडकमा गुड्ने भारी सवारीसाधन तथा निर्माण सामग्री बोक्ने टिपरका कारण धुलोको मात्रा दिनप्रतिदिन बढ्दै गएको उनीहरू बताउँछन्। धुलोले सडक आसपासका घर, पसल, विद्यालय तथा सार्वजनिक स्थलहरू प्रभावित भएका छन्।
धुलोका कारण स्वास्थ्य समस्या पनि बढ्न थालेको स्थानीयको भनाइ छ। विशेषगरी बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक तथा श्वासप्रश्वाससम्बन्धी रोगबाट पीडित व्यक्तिहरू बढी प्रभावित भएका छन्। स्थानीय स्वास्थ्यकर्मीहरूका अनुसार धुलोको अत्यधिक सम्पर्कले खोकी लाग्ने, घाँटी दुख्ने, आँखा पोल्ने, एलर्जी हुने तथा दमका बिरामीमा समस्या बढ्ने जोखिम रहने गर्दछ।
स्थानीय बासिन्दा रामप्रसाद खनालले विकास निर्माण आवश्यक भए पनि त्यसको असर नागरिकको स्वास्थ्यमा नपर्ने गरी काम गर्नुपर्ने बताए। “सडक बन्नु राम्रो कुरा हो, तर निर्माणकै कारण मानिस बिरामी पर्ने अवस्था आउनु हुँदैन,” उनले भने। निर्माण कम्पनीले धुलो नियन्त्रणका लागि प्रभावकारी उपाय अवलम्बन गर्नुपर्ने उनको माग छ।
यस्तै स्थानीय कृष्टिना खनालले नियमित रूपमा पानी छर्किने व्यवस्था भए धुलोको समस्या धेरै हदसम्म कम हुने बताइन्। “धुलोले घर सफा राख्नै मुस्किल भएको छ। बिहान सफा गरेको घर साँझसम्म फेरि धुलोले भरिन्छ,” उनले भनिन्।
सडक किनारका व्यवसायीहरू पनि धुलो प्रदूषणबाट प्रभावित भएका छन्। धुलोका कारण पसलमा राखिएका सामग्री फोहोर हुने, ग्राहकको आवागमन घट्ने तथा व्यापारमा असर परेको उनीहरूको गुनासो छ। कतिपय व्यवसायीले दिनमा धेरै पटक पसल सफा गर्नुपर्ने बाध्यता रहेको बताएका छन्।
वातावरण तथा जनस्वास्थ्यका विज्ञहरूले निर्माण कार्यसँगै धुलो नियन्त्रणलाई अनिवार्य रूपमा प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने सुझाव दिएका छन्। उनीहरूका अनुसार नियमित पानी छर्किने, निर्माण सामग्रीलाई ढाकेर राख्ने, सडकमा अत्यधिक गति नियन्त्रण गर्ने तथा निर्माणस्थल वरिपरि सुरक्षात्मक उपाय अपनाउने हो भने धुलो प्रदूषणलाई उल्लेखनीय रूपमा घटाउन सकिन्छ।
स्थानीयवासीले सम्बन्धित निकाय, निर्माण कम्पनी तथा परियोजना व्यवस्थापन पक्षलाई धुलो नियन्त्रणका लागि तत्काल प्रभावकारी कदम चाल्न आग्रह गरेका छन्। विकास निर्माणसँगै वातावरणीय र स्वास्थ्य सुरक्षालाई पनि उत्तिकै महत्व दिनुपर्ने उनीहरूको माग छ।
एसियन हाइवे परियोजना सम्पन्न भएपछि यातायात सुविधा, व्यापारिक गतिविधि तथा क्षेत्रीय विकासमा महत्वपूर्ण योगदान पुग्ने अपेक्षा गरिए पनि निर्माण अवधिभर स्थानीयले भोगिरहेको धुलो प्रदूषणको समस्या समयमै सम्बोधन गर्न नसके विकासको प्रत्यक्ष लाभभन्दा बढी सास्ती व्यहोर्नुपर्ने अवस्था सिर्जना हुन सक्ने स्थानीयको चिन्ता छ।
