नवदुर्गाका नौ स्वरूपदेखि सामाजिक कुरीतिविरुद्धका नाटकसम्म, माउन्ट मकालुमा दसैँ विशेष कार्यक्रम
पुरोहितद्वारा मन्त्रजापसहित टीका–जमरा र दक्षिणा ग्रहण, विविध सांस्कृतिक प्रस्तुतिमार्फत संस्कार, संस्कृति र सामाजिक चेतनाको सन्देश
एलएन गच्छदार
सुन्दरहरैंचा (मोरङ) ।
नवदुर्गाका नौ स्वरूपको जीवन्त प्रस्तुति, सामाजिक कुरीतिविरुद्ध जनचेतनामूलक नाटक, विविध सांस्कृतिक कार्यक्रम र पुरोहितद्वारा मन्त्रजापसहित टीका–जमरा ग्रहण।
नेपाली मौलिक संस्कृति र परम्परालाई नयाँ पुस्तासँग जोड्दै मोरङको सुन्दरहरैंचा नगरपालिका–३, गछियास्थित माउन्ट मकालु आवासीय माध्यमिक विद्यालयले दसैँ विशेष कार्यक्रम आयोजना गरेको छ।
दसैँ बिदाअघि आयोजित कार्यक्रममा विद्यार्थीले विभिन्न सांस्कृतिक तथा सिर्जनात्मक प्रस्तुति दिएका थिए। कार्यक्रममा बालबालिका, शिक्षक तथा कर्मचारीलाई पुरोहितबाट मन्त्रजापसहित टीका र जमरा लगाउने परम्परागत विधिमा सहभागी गराइएको थियो। टीका–जमरा ग्रहणसँगै दक्षिणा लिने परम्परालाई समेत समेटिएको कार्यक्रमले विद्यालय परिसरमा दसैँको धार्मिक, सांस्कृतिक र पारिवारिक माहोल सिर्जना गरेको थियो।
विद्यालयको कार्यक्रम मनोरञ्जनमा मात्र सीमित रहेन। यसले नयाँ पुस्तालाई नेपाली मौलिक संस्कार, धार्मिक परम्परा, सामाजिक उत्तरदायित्व र आपसी सद्भावको महत्त्व बुझाउने सन्देशसमेत दिएको छ।
नवदुर्गाका नौ स्वरूपको प्रस्तुति
दसैँको धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्त्वलाई उजागर गर्दै विद्यार्थीले नवदुर्गाका नौ स्वरूप प्रस्तुत गरेका थिए। शैलपुत्री, ब्रह्मचारिणी, चन्द्रघण्टा, कुष्माण्डा, स्कन्दमाता, कात्यायनी, कालरात्रि, महागौरी र सिद्धिदात्रीका स्वरूपमार्फत विद्यार्थीले नेपाली धार्मिक आस्था र परम्पराको झलक प्रस्तुत गरेका थिए।
नवरात्रिमा आराधना गरिने नवदुर्गाका स्वरूपले शक्ति, साहस, तपस्या, सिर्जनशीलता, ममता, निर्भीकता र सकारात्मकताको प्रतीकात्मक सन्देश दिन्छन्। विद्यार्थीलाई यस्ता प्रस्तुति र परम्परासँग जोड्दा उनीहरूमा आफ्नो मौलिक संस्कृति र पहिचानप्रति रुचि बढ्ने विश्वास विद्यालयको छ।
मन्त्रजापसहित टीका–जमरा र दक्षिणा ग्रहण
कार्यक्रमको महत्त्वपूर्ण पक्षका रूपमा बालबालिका, शिक्षक तथा कर्मचारीलाई पुरोहितबाट मन्त्रजापसहित टीका र जमरा लगाउने परम्परागत विधिमा सहभागी गराइएको थियो। दसैँमा मान्यजनबाट टीका, जमरा र आशीर्वाद ग्रहण गर्ने नेपाली परम्परालाई विद्यालयमै अभ्यास गराउँदा बालबालिकाले संस्कारलाई व्यवहारमै बुझ्ने अवसर पाएका थिए।
टीका र जमरा ग्रहण गर्नुका साथै दक्षिणा लिने परम्पराले कार्यक्रमलाई थप सांस्कृतिक र आत्मीय बनाएको थियो। धार्मिक विधि, मन्त्रजाप र सामूहिक सहभागितामार्फत विद्यालयले चाडपर्वको महत्त्वलाई नयाँ पुस्तासम्म पुर्याउने प्रयास गरेको छ।
नेपाली समाजमा दसैँलाई पारिवारिक पुनर्मिलन, आशीर्वाद, सम्मान र सद्भावको पर्वका रूपमा लिइन्छ। ठूलाबाट आशीर्वाद लिने, सानालाई माया दिने र परिवार तथा समुदायबीच सम्बन्ध प्रगाढ बनाउने परम्पराले पुस्तौँदेखि नेपाली संस्कृतिलाई जीवन्त राख्दै आएको छ।
सामाजिक कुरीतिविरुद्ध जनचेतनामूलक नाटक
कार्यक्रममा विद्यार्थीले सामाजिक कुरीति तथा विकृतिविरुद्ध जनचेतनामूलक नाटकसमेत प्रस्तुत गरेका थिए। नाटकमार्फत समाजमा रहेका नकारात्मक अभ्यासविरुद्ध सचेत हुन र सकारात्मक परिवर्तनका लागि जिम्मेवार भूमिका निर्वाह गर्नुपर्ने सन्देश दिइएको थियो।
पाठ्यपुस्तकमा सिकेका विषयलाई अभिनय र सिर्जनात्मक प्रस्तुतिमार्फत व्यवहारमा उतार्दा विद्यार्थीमा आफ्ना विचार व्यक्त गर्ने, सामाजिक समस्याबारे बुझ्ने र समाजप्रति उत्तरदायी बन्ने क्षमता विकास गर्न सहयोग पुग्छ।
विविध सांस्कृतिक प्रस्तुतिले विद्यार्थीको प्रतिभा प्रस्फुटन गर्न र आत्मविश्वास बढाउन अवसर प्रदान गरेको थियो। यस्ता गतिविधिले शिक्षा, संस्कार, सिर्जनशीलता र सामाजिक चेतनालाई एकै ठाउँमा जोड्ने काम गर्छन्।
‘बालबालिकालाई संस्कार र सांस्कृतिक परम्परासँग जोड्नु आवश्यक छ’
माउन्ट मकालु आवासीय माध्यमिक विद्यालयका संस्थापक प्रिन्सिपल हेमन्त कार्कीले बालबालिकालाई किताबी ज्ञानमा मात्र सीमित नराखी नेपाली संस्कार, संस्कृति र परम्परासँग जोड्नु आवश्यक रहेको बताए।
उनका अनुसार विद्यालय भनेको शैक्षिक ज्ञान प्रदान गर्ने थलो मात्र नभई बालबालिकालाई सामाजिक व्यवहार, नैतिक मूल्य र सांस्कृतिक पहिचान सिकाउने महत्त्वपूर्ण संस्था पनि हो। चाडपर्वका अवसरमा आयोजना गरिने यस्ता कार्यक्रमले विद्यार्थीलाई आफ्ना मौलिक परम्पराबारे बुझ्न र व्यवहारमा आत्मसात् गर्न सहयोग पुर्याउँछन्।
दसैँको परम्परागत विधिअनुसार पुरोहितबाट मन्त्रजापसहित बालबालिका, शिक्षक तथा कर्मचारीलाई टीका–जमरा लगाउने र दक्षिणा ग्रहण गर्ने वातावरण बनाउनुको उद्देश्य नयाँ पुस्तालाई संस्कृतिसँग प्रत्यक्ष जोड्नु रहेको उनको भनाइ छ।
कार्कीका अनुसार शिक्षा र संस्कार एकअर्काका पूरक हुन्। आधुनिक शिक्षा प्रदान गर्नुका साथै आफ्नो मौलिक संस्कृति, परम्परा र सामाजिक मूल्यप्रति सम्मान गर्ने पुस्ता निर्माण गर्नु पनि विद्यालयको महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारी हो।
विद्यालयमा आयोजना गरिएका विविध सांस्कृतिक प्रस्तुति र जनचेतनामूलक नाटकले विद्यार्थीलाई मनोरञ्जनसँगै सामाजिक चेतना अभिवृद्धि गर्ने अवसर दिएको उल्लेख गर्दै उनले यस्ता गतिविधिले बालबालिकाको सर्वाङ्गीण विकासमा योगदान पुर्याउने विश्वास व्यक्त गरे।
संस्कारसहितको शिक्षा, चेतनशील नयाँ पुस्ता
माउन्ट मकालु आवासीय माध्यमिक विद्यालयको दसैँ विशेष कार्यक्रमले नेपाली संस्कृति संरक्षण, विद्यार्थीको प्रतिभा प्रस्फुटन र सामाजिक कुरीतिविरुद्ध चेतना फैलाउने सन्देश दिएको छ।
नवदुर्गाका नौ स्वरूपको प्रस्तुति, मन्त्रजापसहित टीका–जमरा ग्रहण, दक्षिणा लिने परम्परा, विविध सांस्कृतिक कार्यक्रम र जनचेतनामूलक नाटकले दसैँको धार्मिक, सांस्कृतिक तथा सामाजिक पक्षलाई एउटै मञ्चमा समेटेका छन्।
समग्रमा, विद्यालयको यस पहलले शिक्षा र संस्कारलाई सँगसँगै अघि बढाउँदै नयाँ पुस्तालाई नेपाली मौलिक पहिचानसँग जोड्नुपर्ने आवश्यकतालाई उजागर गरेको छ। आधुनिक ज्ञानसँगै संस्कृति, परम्परा र सामाजिक जिम्मेवारीको बोध भएको पुस्ता निर्माणमा विद्यालयको भूमिका महत्त्वपूर्ण रहने सन्देश कार्यक्रमले दिएको छ।
